Soil Biographies – Ongemak opgraven
Interview met Farida Amadou en Louis Vanhaverbeke

Hoe zijn jullie eigen artistieke praktijken verbonden met Soil Biographies?

Louis Vanhaverbeke – Ik kom uit de beeldende kunsten en dans. En in deze voorstelling onderzoek ik opnieuw de relatie tussen mijn lichaam en het lichaam van een andere performer, alsook de relatie tussen de aarde en voorwerpen waar ik een persoonlijke band mee heb. Het is een onderzoek dat ik al heel lang voer, en elke keer, met elk nieuw project, is het weer anders. Deze ‘autobiografische objectendans’, zoals ik het zou durven noemen, wordt vooral bepaald door de relatie tot Farida als performer en de aarde als medespeler in het stuk.

Farida Amadou – Voor mij vormen vibraties de link. Ik speel basgitaar op onconventionele manieren en ben altijd op zoek naar geluiden die verwant zijn aan de klank van een bas, zoals geluiden die uit de grond komen. Als we over de grond – eender welk type grond – stappen, maken we geluid en trillen onze lichamen mee. We voelen die trillingen niet, maar er is zoveel om ons heen dat vibreert, en we niet zien of voelen. En ik probeer dat met mijn instrument tastbaar te maken. Ook het lichaam van Louis en de aarde waar we mee werken zullen vibreren.

Kunnen jullie meer vertellen over de onconventionele manieren waarop jullie instrumenten bespelen of objecten gebruiken? 

Farida – Wat ik doe met mijn instrument is wat een kind met elk willekeurig instrument zou doen: het verkennen en onderzoeken, ermee spelen, ontdekken hoe elk deel van het instrument anders klinkt. In de muzikale improvisatiescene wordt dit ‘extended technique’ genoemd: het gebruik van voorwerpen, de bas op elektronica aansluiten om de output te bewerken, enz. Eender welke ondenkbare manier om een elektrische bas te bespelen. Kinderen denken niet in hokjes, zij weten niet wat blues, jazz, klassiek is. Ze oordelen niet. Ik probeer dat in mijn praktijk ook te doen, al die labels loslaten en het moment beleven. 

Louis – Hetzelfde geldt voor mijn relatie tot de voorwerpen die ik gebruik in mijn performances. We zijn geconditioneerd om te denken dat een boek van voor naar achteren moet gelezen worden, dat er een logische samenhang in zit. Maar we hebben er ook een emotionele of biografische band mee. Je hebt het boek van iemand gekregen, of je hebt het ergens gevonden. De titel spreekt je aan, of het staat nog op je verlanglijst om te lezen. Het voorwerp is al geladen met betekenissen, nog voor je het gebruikt zoals ‘het hoort’. Ik denk dat dit een werkwijze is die ik in mijn hele praktijk toepas. Hoe kunnen we voorwerpen uit hun context halen en daarmee iets zeggen over de relatie die we met ze hebben? En vaak geeft dat onverwachte antwoorden. In een eerdere voorstelling heb ik bijvoorbeeld een gieter gebruikt als trompet, door erop te blazen. Mensen zien dan iemand trompet spelen op een gieter, die daardoor volledig uit z’n context wordt gehaald. Zo creëer je nieuwe beelden.

Waar komt de titel Soil Biographies vandaan en wat betekent hij voor jullie?

Farida – Soil Biographies gaat over wat het betekent om mij ergens thuis en geaard te voelen. Hoe je je op de ene plek thuis kan voelen, en op een andere totaal niet. Als kind van een eerstegeneratievluchteling groeide ik op in een land dat niet echt het mijne is. Wat betekent het om je thuis te voelen op een plek die ver verwijderd is van je wortels? Ik probeer mijn persoonlijke verhaal te vertellen over hoe ik in België ben opgegroeid, afkomstig uit Niger, en hoe ik me overal waar ik kom moet aanpassen om me thuis te voelen. En daarvoor gebruik ik mijn instrument. Muziek werkt in die zin erg helend voor mij. Ik hou zo van muziek spelen en op tour gaan, want overal waar ik kom met mijn instrument, voel ik me thuis.

Louis – Dit ‘aarden’ is ook voor mij een belangrijk thema. Iets wat ik al jaren probeer te doorgronden, na een periode van mentale kwetsbaarheid en een inzinking. Het is interessant om dit thema artistiek te verkennen. Ik benader, in ieder geval in dit project, de grond als een metafoor. Hoe vindt aarding plaats en welke zaken sluimeren of liggen onder de grond verborgen? De voorstelling heet Soil Biographies, omdat we dit thema allebei vanuit onze eigen biografie verkennen.

Zou je kunnen zeggen dat jullie een nieuwe biografie schrijven?

Louis – Ik denk het wel, ja. Het lijkt me moeilijk om onze eigen levensverhalen te delen zonder er een nieuw verhaal bij te schrijven. Nieuw in die zin dat het voor mij heel ongebruikelijk is om in een kunstwerk ongemakkelijke en onbewuste zaken aan te kaarten. Ik vind het een hele uitdaging en het roept emoties op die soms moeilijk te plaatsen zijn. Het is een voorstelling die uit het diepst van ons hart komt.

De voorstelling wil de toeschouwers ook uitnodigen om hun eigen ongemakkelijke waarheden op te graven.

Farida – De tegenstelling tussen comfortabel en oncomfortabel is interessant, want de aarde is eigenlijk heel comfortabel. We liggen er elke dag op, maar wat eronder zit, is minder comfortabel. Voor mij zijn dat dingen die je niet kan laten zien. Het zijn geen voorwerpen, maar zaken die onbewust leven en die ik probeer te vertalen met mijn muziek. Ik zei gisteren nog: de aarde is onze vriend, maar soms is ze dat niet, omdat we er dingen onder willen verbergen die we niet willen zien, zoals traumatische ervaringen.

Louis – Voor mij gaat het om voorwerpen die bepaalde hoofdstukken uit mijn leven symboliseren die ik liever verborgen wil houden. En soms, als ik in de aarde aan het werk ben, is er niets fijner dan ze weer terug te leggen. Dit opgraven van ongemakkelijke dingen en de mogelijkheid om ze opnieuw te begraven is een metafoor voor wat we in het leven doen.

Jullie hebben allebei een fascinatie voor de aanwezigheid van het lichaam en het delen van een moment met het publiek in dezelfde ruimte. Hoe zal dit in de voorstelling vorm krijgen?

Farida – De muziek die ik speel is geïmproviseerde muziek. Ik improviseer op basis van het moment, de ruimte en de mensen die zich in die ruimte bevinden. Ik kan nooit twee keer hetzelfde spelen. Zelfs als ik dat zou willen, zou het nooit hetzelfde zijn, omdat ieders lichaam beïnvloedt hoe de muziek klinkt. Ik ga hetzelfde principe toepassen in Soil Biographies. Het publiek neemt deel aan de voorstelling door er te zijn en te luisteren. Ik doe alles samen mét het publiek, en niet per se vóór het publiek.

Over het algemeen wordt er in de podiumkunsten met een strakker kader gewerkt dan in de muziekwereld, ook al zorgt het live aspect ervoor dat het telkens anders is.

Louis – Wat Farida zegt, spreekt me erg aan, want mijn werk wordt gezien als vastgelegd, met een specifieke volgorde van handelingen op specifieke momenten tijdens de voorstelling. Maar ik heb het gevoel dat elke avond anders is, en inderdaad mee gevormd wordt door de mensen die in de zaal aanwezig zijn en de interactie die ik met het publiek heb. Ik speel altijd met die energie. Dat is tegelijk uitdagend en leuk. Het kader is in het geval van Soil Biographies acht bij acht meter aarde en wij die onze praktijken binnenbrengen in die ruimte. De aarde fungeert als een lichaam waar we onze praktijken mee verbinden, en het publiek voegt een perspectief en vele dimensies toe waar we rekening mee moeten houden.

Welke instrumenten zullen er gebruikt worden, of welke voorwerpen zullen als instrumenten worden gebruikt?

Farida – Ik ga uiteraard basgitaar spelen.

Louis – Mijn voorwerpen zullen rechtstreeks verbonden zijn met tekst – tekst die aansluit bij mijn persoonlijke geschiedenis en mijn lichaam. Ik heb mijn stem al eerder ingezet in performances, maar in deze voorstelling krijgt de tekst een andere lading. Ik zal minder klankmatig nadenken over het gebruik van mijn stem, maar er zal veel betekenis zitten in wat ik zeg. 

Kunnen jullie iets vertellen over de evoluties tijdens het creatieproces?

Louis – We zijn nu al bijna een jaar bezig met dit project, en het wordt steeds duidelijker dat ‘het ongemakkelijke’ zal opborrelen uit de grond waarin we graven en waarin we ons lichaam onderdompelen. Bij het begin van het proces hadden we hier in mindmaps de aandacht op gevestigd: onbewuste, ongemakkelijke dingen die onder de grond verborgen liggen. Je kan het conceptueel benoemen, maar je weet niet hoe het precies tot leven zal komen. En ik denk dat we nog steeds met heel wat vragen worstelen: Hoe neem je dingen anders waar? Wat zijn de dingen die wrijving veroorzaken in deze driehoeksverhouding tussen Farida, de aarde en mezelf?

Farida – We hebben heel wat tijd besteed aan het benoemen van dingen, en nu verschijnen ze, komen ze letterlijk uit de grond omhoog. 

Louis – Om een voorbeeld te geven: een paar weken geleden was ik nog bezig met planten, want de aarde is in zekere zin erg donker en zwaar; ik heb groen nodig, ik heb iets nodig dat groeit, ik heb leven nodig. Dus begon ik te experimenteren met planten. Maar ik voelde meteen dat dat eigenlijk niet de bedoeling van het project is. Het gaat net over wat verborgen is, het gaat over het ongemakkelijke, en dat is eigenlijk de aarde zelf. 

Farida – Ik heb het gevoel dat de aarde desondanks ook een speelplaats zal zijn. Ik zal met de aarde spelen alsof het een instrument is en de aarde tot leven brengen, ook visueel. De aarde is onze vriend, en tegelijkertijd onze vijand.

Interview afgenomen door Ellen De Bruyne en Lauren Borremans op 1 oktober 2026